Sayın Neyzen,

Sahibi olduğunuz neyin kamışı, Türkiye’nin Antakya ilinin Samandağı ilçesindeki Âsi Nehri kıyılarından kesilmiştir. Tabiattaki kamışlar ney hâline getirilirken tabiî yapısı korunduğundan her neyin kendine has özellikleri vardır. Neyzen, ancak 3-6 ay düzenli bir şekilde bakımını yaparak üflediği neyin karakteristik özelliklerini tanıyıp, neyden en üst verimi alabilecektir. Bu süre sonunda eğer istenirse neyinizin perdeler arası dengesini bozmadan, boyunu kısaltmadan, yalnız iç açkılarına müdahale ederek, genel akordunu 50 cent kadar tizleştirebiliriz. Zaten neyiniz, neyzenlerin farklı baş ve dudak pozisyonlarında üfledikleri dikkate alınarak 440 tit /sn frekanslı Lâ sesine göre, benim normal kabûl ettiğim pozisyondan 40-50 cent (yaklaşık iki Pisagor koması) kadar pest açılmıştır.

Neyinizin bana göre en önemli özelliği, genel akordunun ve perdeler arası dengesinin, çok hassas ayarlanmış olmasıdır. Ney yapılmadan önce kamışın her boğumunun hacmi ayrı ayrı titizlikle hesaplanarak, iç açkılarının hangi boğum için kaç mm. yapılacağı saptanmıştır. Perde açkıları, 26 birimli klâsik sisteme ilâveten, bazı perdelerde kaydırmaların yapıldığı özel bir sistemle yapılmıştır. Açkı esnâsında yapılan işlemlerin küçük bir bölümü, şifrelendirilerek neyinize kaydedilmiş olup, diğer tüm ayrıntılar daha sonra gerektiğinde kullanılmak üzere tarafımdan arşivlenmiştir.

Neyinizi üstün bir performansla ve yüksek verimlilikle uzun yıllar kullanmak istiyorsanız, lûtfen şu tavsiyelerime uyunuz.

1.) Her neyin başpâresi nikahlı eşi gibidir. Aynı başpâreyi değişik neylerde kullanmayınız. Başpâreyi sık sık çıkarıp takmayınız. Başpâreyi sadece yağlama esnasında çıkarınız.

2.) Neyinize kesinlikle, kamışa giren yerdeki konik açısı farklı olan bir başpâreyi takmaya çalışmayınız.

3.) Neyinizi aşırı sıcaklık değişimlerine mâruz bırakmayınız. Soba yakını, kalorifer üstü gibi yerlere koymayınız. Çok soğuk havalarda uzun süre dışarıda tutmayınız.

4.) Eğilmesini önlemek için, neyinizi uzun süre duvara dayalı olarak bırakmayınız. Eğer masa üstü gibi düz bir zemine koyacaksanız, başpâresi masadan taşacak şekilde (yani gövdenin tamamı zemine temas edecek şekilde ) koyunuz. Plastik proje kabı, PVC boru gibi hava geçirmeyen muhafaza kaplarını kullanmayınız. Bu konudaki tavsiyem; neyleriniz için özel olarak imal ettiğim çantasında muhafaza edilmesidir.

Aşağıda örneklerini göreceğiniz ney kutularının

1 neylik (6.5cm. x 7.5cm. x 84cm.)

2 neylik (6.5cm. x 11cm. x 84cm.)

3 neylik (6.5cm. x 14.5cm. x 84cm.)

4 neylik (6.5cm. x 18cm. x 84cm.)

olmak üzere dört çeşidi mevcuttur. Ney kutularının kenar çerçeveleri 8 mm. kalınlığında ıhlamur, alt ve üst kapakları 3 mm preslenmiş kavak kontrplâktan, üzeri sunî deri kaplanarak îmâl edilmiştir. Enstrümanları darbelere karşı koruyan kutuların, iç yüzeyleri de neyinizi, hava şartlarına karşı korumak ve kutu içinde hareketi engellemek amacıyla neylere göre yuvalar yapılıp özel keçeyle kaplanmıştır. Şifreli kilitli olup sapa ilaveten askı ile de taşınabilmektedir.

Not: Neyinizi çantasına, perdeleri (delikleri) yukarı bakacak şekilde koyunuz ve günde ne kadar süre üflediyseniz, en az o kadar süre çantanın kapağını açık tutarak, neyinizin içindeki rutubeti atmasına izin veriniz. Önemsiz gibi görünen bu işlem, neyinizin içindeki küflenmeyi önleyerek, nahoş kokuları asgariye indirip, ömrünü de 150- 200 yıla uzatacaktır.

5.) Farklı bir estetik sağlamak için parazvâneleri değiştirmek isterseniz, üst parazvâne için 0.30 mm. den daha kalın malzeme kullanmayınız. Neyin en üstteki başpâre takılan boğumu ses kutusu olduğundan, kalın malzeme sesin rezonansını olumsuz yönde etkileyecektir. Alt parazvâneyi istediğiniz kalınlıktaki malzemeden yaptırabilirsiniz. Zamanla olumsuz hava şartlarının etkisi ile parazvânelerde bollaşma meydana gelebilir, bu durumda bana ulaştırma imkanınız olursa aldığınız tarihe bakılmaksızın ücretsiz değiştirileceğini unutmayınız. Bana ulaştıramayacak durumda iseniz, parazvânelerin altına şeffaf bant sararak sıkışmasını sağlayabilirsiniz, aksi taktirde başpâre takarken ses kutusunun çatlamasına sebep olabilirsiniz.

6.) Neyin doğru zamanda, doğru bir yağ kullanılarak, doğru bir sistemle yağlanması verimliliği ve ömrü açısından çok önemlidir.

Resim No: 001

Resim No: 002

Resim No: 003

Resim No: 004

Resim No: 005

Resim No: 006

Resim No: 007

Resim No: 008

Resim No: 009

Resim No: 010

Resim No: 011

Resim No: 012

Resim No: 013

Resim No: 014

Resim No: 015

Resim No: 016

Resim No: 017

İlk üç ay için, haftada bir kez.

İkinci üç ay için, iki haftada bir kez.

Altı aydan sonrası için, sürekli olarak ayda bir kez yağlanmalıdır.

Yağın içine az miktarda koyacağınız misk, gül yağı gibi doğal kokular neyinizin güzel kokmasını sağlar. Deodorant, parfüm gibi kimyevi maddeler kullanmayınız.

1-) Öncelikle ve özellikle fındık yağı öneriyorum. Marketlerden, “Rafine yemeklik fındık yağı” adı altında rahatlıkla bulabilirsiniz.

2-) Asidi çok düşük zeytin yağı.

3-) Susam yağı, helva imalatçılarından veya baharatçılardan satın alabilirsiniz.

4-) 1.kalite sıvı parafin yağı, eczâne veya baharatçılardan temin edebilirsiniz.

5-) Eczanelerden satın alabileceğiniz sıvı tatlı badem yağı.

DİKKAT: Neyzenler badem yağını yıllardır kullanmaktadırlar fakat ben tavsiye etmiyorum. Çünkü ağır bir yağ olduğu için neyinizin içini ve dışını yapış yapış ettiği gibi her türlü toz ve kiri üzerine çeker.

Değişik yağlar da kullanabilirsiniz, kullanacağınız yağlarda arayacağınız özellikler:

1-) İnsan sağlığına zarar vermemeli.

2-) Kokusuz olmalı

3-) Sıvı halde ve çok ince olmalı

4-) Saf olmalı, örneğin; saf susam yağını kullanabilirsiniz fakat tahini beklettiğiniz zaman yağı üstüne çıkar, bunu susam yağı diyerek kullanmayınız. Çünkü içindeki sizin göremediğiniz tahin artıkları bakteri üreterek neyinizde nahoş kokuların oluşmasına sebep olur.

Yağlamada harbi kullanılmasını, kesinlikle tavsiye etmiyorum. Çünkü, uzun süre üflenen neylerin boğum içleri kurum tutarak nazikleşir ve harbi darbeleri ile kırılabilir. Bu kırılmalar iç çaplarda genişlemeye sebep olacağı için akort değişimlerine ve dem seslerin kaybolmasına yol açabilir.

Yağlama esnasında başpâreyi çıkarınız ve mümkünse yağlayacağınız gün neyinizi üflemeyiniz. Çünkü kamışın gözelerine yağı çekebilmesi için nemsiz olması gerekir.

1-) Neyinizi yağla dolu bir tanka (Çok neyi olan profesyonel neyzenler içindir.) daldırıp 1-2 dakika beklettikten sonra süzdürerek, sadece dışını kurulayınız.

2-) 4-5 cm. çapında, 80-90 cm. uzunluğunda (neyinizin boyundan 10 cm. uzun olabilir.) bir PVC borunun bir tarafını “kör tapa“ veya herhangi bir yuvarlak plastik malzeme ile kapatarak, kendinize ekonomik ve kullanışlı bir yağlama tankı yapabilirsiniz. Bu tankı yağla doldurup, dik olarak uygun bir yere sabitleyiniz. Neyi içine daldırıp 1-2 dakika beklettikten sonra süzdürerek, sadece dışını kurulayınız.

3-) Neyinizin perdelerini (deliklerini) bant yapıştırarak kapatınız, alt ucunu parmağınızla kapatıp üst ucundan dolana kadar yağ dökünüz. Tabii ki bu işlemi yaparken etrafı batırmamak için altına bir tepsi koymayı unutmayınız. Dolduktan sonra alt ucundaki parmağınızı yavaş ve azıcık açarak boşalmasını bekleyiniz. Bir anda açarsanız yağ etrafa taşabilir. Daha sonra süzdürerek, sadece dışını kurulayınız.

4-) Neyinizin başpâresini çıkarıp, üfleyecekmiş gibi tüm perdelerini (deliklerini) parmaklarınızla kapatarak ucunu içi yağ dolu bir kaba daldırıp, pipetle ayran içer gibi yavaş yavaş içinize çekiniz. Yağ dilinize kadar gelince yavaş yavaş geri bırakınız. Daha sonra süzdürerek, sadece dışını kurulayınız.

Neyinizi yağdan çıkardıktan sonra, uygun bir yere çaktığınız ince bir çiviye, Dügâh perdesinden (deliğinden), baş aşağı asıp mutlaka en az 4-5 saat süzdürerek, (en iyisi akşam asın sabaha kadar süzülsün) sadece dışını kurulayınız. Altına koyacağınız kapta birikecek olan yağı tekrar tanka boşaltarak yeniden kullanabilirsiniz.

Unutulmamalıdır ki neyin en büyük ihtiyacı sigara kokmayan bol nefestir. Seçkin neyzenlerimizden, merhum Neyzen Aka Gündüz KUTBAY’ın ve Neyzen Niyâzî SAYIN hocamızın öğrencisi Neyzen Yavuz AKALIN, bir gün atölyede yeni açtığım bir neyin akort kontrolünü yaparken bir ara yanmakta olan sigarasından derin bir nefes çekip tekrar üflemeye başlayınca istediği dem sesi çıkaramadı. Ciğerlerini temiz hava ile doldurup üflediğinde ise mükemmel sonuca ulaştı. Olayın gerçekliğinden emin olabilmek için aynı işlemi birkaç kez tekrarlayıp neticenin değişmediğini görünce on beş yıllık sigara tiryâkiliğine o anda son verdi. Bu olayın etkisinden uzun zaman kurtulamayarak, ben de otuz iki yıllık tiryakiliğimi noktaladım.

NEY, sıradan bir çalgı değil, ilâhî güçle irtibât sağlayan bir katalizördür.

Bu yüzden îtinâ ve hürmet ister.

Nefesiniz kuvvetli olsun.

Mehmet YÜCEL